Kavramsal Ayrım
Gökyüzünde gördüğümüz olaylar ve yeryüzünde bulduğumuz taşlar halk arasında "göktaşı" olarak genellense de, bilimsel literatürde konumlarına göre üç farklı isim alırlar:
- Meteoroid: Uzay boşluğunda dolaşan, boyutu bir toz tanesinden birkaç metreye kadar değişen kaya veya metal parçalarıdır.
- Meteor: Bir meteoroidin Dünya atmosferine girdiğinde sürtünme nedeniyle yanarak oluşturduğu ışık çizgisidir (Yıldız kayması).
- Meteorit (Göktaşı): Atmosferdeki yanma sürecinden sağ kurtulup yeryüzüne ulaşmayı başaran katı parçadır.
Nereden Gelirler?
Göktaşlarının büyük bir çoğunluğu (%99'dan fazlası), Mars ile Jüpiter arasında yer alan Asteroit Kuşağı'ndan gelir. Ancak bazı nadir örneklerin kökeni çok daha şaşırtıcıdır:
Ay ve Mars
Başka gök cisimlerine çarpan büyük meteorlar, o yüzeyden parçalar kopararak uzaya fırlatabilir. Bu parçalar milyonlarca yıl sonra Dünya'ya düşebilir.
Kuyruklu Yıldızlar
Meteor yağmurlarının kaynağıdırlar. Genellikle çok küçük (toz boyutu) oldukları için yeryüzüne katı parça olarak ulaşmaları zordur.
Bir Göktaşının Anatomisi
Göktaşlarını yer taşlarından ayıran en önemli özellik, atmosferik giriş sırasında kazandıkları dış görünümdür:
Füzyon Kabuğu (Fusion Crust)
Havanın sürtünmesiyle eriyen yüzey, taşın üzerinde siyah veya koyu kahverengi, ince (yaklaşık 1mm) ve camsı bir tabaka oluşturur.
Regmaglypts (Parmak İzi Çukurları)
Yüzeyde, sanki hamura parmakla bastırılmış gibi görünen sığ çukurlar oluşabilir. Bu, atmosferdeki hava akımlarının erimiş yüzeyi süpürmesiyle oluşur.
Ana Göktaşı Grupları
Göktaşları, kimyasal bileşimleri ve iç yapılarına göre üç ana gruba ayrılır. Bu sınıflandırma, taşın geldiği ana cismin jeolojik tarihini ortaya koyar.
Taşıl Göktaşları
Kondritler ve Akondritler olarak ikiye ayrılırlar. Düşen göktaşlarının yaklaşık %94'ünü oluştururlar.
Demir Göktaşları
Büyük oranda nikel-demir alaşımından oluşurlar. Asteroitlerin metalik çekirdeklerini temsil ederler.
Taşıl-Demir Göktaşları
En nadir gruptur. Metalik matris içinde olivin kristalleri içerirler (Pallasitler).
Göktaşlarının Kökenleri
Göktaşlarının büyük çoğunluğu Asteroit Kuşağı'ndan gelirken, çok küçük bir kısmı Ay ve Mars gibi diğer gök cisimlerinden kopan parçalardır.
Göktaşlarının Kökenleri Dağılımı
İnteraktif Göktaşı Tespit Sihirbazı
Elinizdeki taşın göktaşı olup olmadığını anlamak için aşağıdaki soruları cevaplayın.
1. Taşın yüzeyinde hava kabarcıkları (delikler) var mı?
Sünger gibi gözenekli bir yapı veya yuvarlak boşluklar görüyor musunuz?
2. Mıknatıs tutuyor mu?
Güçlü bir mıknatıs taşa yapışıyor mu veya çekim hissediyor musunuz?
3. Ağırlığı nasıl?
Boyutuna göre normal bir taştan daha mı ağır?
GÖKTAŞI DEĞİL
Göktaşlarında asla hava kabarcığı bulunmaz. Bu taş muhtemelen Cüruf (Endüstriyel Atık) veya volkanik bir kayaçtır.
YÜKSEK İHTİMAL!
Özellikler bir göktaşı (Demir veya Kondrit) olabileceğini gösteriyor. Kesin sonuç için analiz yaptırmalısınız.
Analiz GönderYER TAŞI
Manyetik olmaması ve diğer özellikler, bunun dünyamıza ait bir kayaç (Hematit, Manyetit vb.) olduğunu düşündürüyor.
BELİRSİZ / OLASI AKONDRİT
Bazı nadir göktaşları (Akondritler) mıknatıs tutmayabilir. Eğer üzerinde siyah bir yanık kabuğu varsa şansınız olabilir.
Fotoğraf Gönder