ÇANAKKALE
GÖKTAŞI
1964 yılında Bayramiç semalarından düşen, L6 sınıfı bir Ordinary Kondrit. İlk kez bu tez çalışmasıyla spektroskopik olarak tanımlanmış ve literatüre kazandırılmıştır.
DÜŞÜŞ HİKAYESİ
1964 yılı Temmuz ayı sonlarında, Çanakkale'nin Bayramiç ilçesi yakınlarına (40° 8′ 44″ K; 26° 24′ 23″ D) büyük bir gürültüyle düşmüştür.
Atmosfere girdiğinde parçalanarak 3 ana kütleye ayrılmıştır. Bunlardan yaklaşık 1074 gramlık ana parça, İstanbul Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü koleksiyonunda korunmaktadır.
Bayramiç, Çanakkale
40° 8′ 44″ K - 26° 24′ 23″ D
BİLİMSEL KİMLİK
L6 Kondrit
Ordinary (Sıradan) Kondrit
L Grubu: Düşük Demir (Low Iron) içeriği.
Tip 6: Yüksek termal metamorfizma. Kondrül sınırları silikleşmiş, matris ile bütünleşmiştir.
Fiziksel Yapı
Yoğunluk ve Manyetizma
Yoğunluk: ~3.35 g/cm³ (Tipik L6)
Manyetizma: Var (Demir-Nikel içeriği nedeniyle mıknatıs çeker).
Yapı: Kristalize, sert ve kompakt.
"İlk bakışta göktaşları yuvarlak nehir taşlarına benzer görünür."
Mineraloji
Ana Bileşenler
• Olivin: (Mg, Fe)₂SiO₄ (Forsterit)
• Piroksen: Enstatit (Mg₂Si₂O₆)
• Plajiyoklaz: Feldspat grubu
• Troilit: Demir Sülfür (FeS)
* Olivin ve Piroksen homojen değildir.
SANAL İNCELEME
Göktaşının temsili 3D modelini döndürerek yüzey yapısını inceleyin.
Tez Notu: Soğuk Düşüş
"Göktaşları çok uzun zaman uzayın derin dondurucularında tutulurlar. Atmosferik ısınma iç kısımlarını önemli bir biçimde etkilemez. Erimiş materyalin büyük kısmı düşüşten önce kaybedilir ve göktaşı geriye sadece çok ince, bazen buz tutan bir füzyon kabuğu bırakabilir." (McSween, 1999; Tez)
ATMOSFERİK GİRİŞ
Ses Hızı ve Şok Dalgası
"Bir göktaşı atmosfere ses hızını aşan bir hızla girdiğinde önündeki basınçlı hava bir şok dalgası yaratır. Bu etki bir merminin ya da süpersonik jet uçağının ürettiğine benzer. Böylesi şok dalgaları şimşeğe ya da patlamalara benzeyen ses olguları üretebilir. Düşen bir bombanın ürettiği gibi vınlama veya uğultu, korkunç ve gürleyen sesler duyulabilir."
KİMYASAL KOMPOZİSYON
XRF Analiz Sonuçları
Tez kapsamında İstanbul Üniversitesi İleri Analizler Laboratuvarı ve Kanada Acme Laboratuvarı'nda yapılan analizlerin ortalamasıdır. Göktaşının ana kütlesini Silisyum, Demir ve Magnezyum oksitleri oluşturur.
Önemli Bilgi: Demir Elementi
"Demir elementi hemen hemen hiçbir yersel kayaç içerisinde saf halde bulunmaz. Bunun sebebi ise, demir paslanır; su ve oksijen varlığında hızla oksitlenir. Bu yüzden metalik demir varlığı, göktaşı teşhisinde kritik bir bulgudur."
DERİN ANALİZ
Raman Spektroskopisi
Lazer kullanılarak yapılan analizlerde, göktaşının parmak izi niteliğindeki titreşim modları tespit edilmiştir.
- Olivin: 822 ve 853 cm⁻¹ pikleri ile Forsterit yapısı doğrulandı.
- Piroksen: 1000 cm⁻¹ civarındaki piklerle Ortopiroksen (Enstatit) tespit edildi.
- Feldspat: 510 cm⁻¹ bandı ile Plajiyoklaz varlığı kanıtlandı.
SEM - EDX Analizi
Taramalı Elektron Mikroskobu ile yapılan elementel haritalama, iç ve dış yapının farklarını ortaya koydu.
- İç Kısım: Magnezyum (Mg) açısından zengin. Forsterit (Mg₂SiO₄) hakim.
- Dış Kabuk: Füzyon kabuğu nedeniyle Silisyum (Si) oranı daha yüksek ve erimiş camsı yapı.
- Metal Fazı: Demir-Nikel alaşımları (Kamacite/Taenite) ve Troilit (FeS) kapanımları görüntülendi.
YAŞAMIN İZLERİ?
Çanakkale göktaşı örnekleri, NASA laboratuvarlarında amino asit içeriği açısından analiz edildi. Sonuçlar heyecan vericiydi.
Bulgular
Analizlerde, düşüş yerindeki toprak örneklerinde bulunmayan bazı amino asitler tespit edildi. Bu, göktaşının uzaydan organik moleküller taşıdığını gösteriyor.
- > Glisin (Glycine)
- > Alanin (Alanine)
- > İzotopik Oranlar (C13/C12)
AKADEMİK İNCELEME VERİLERİ
Raman Analizi
Mikro-Raman Spektroskopisi sonucunda Olivin (Mg, Fe)₂SiO₄ ve Piroksen (Mg, Fe, Ca)SiO₃ mineralleri L6 grubu ile uyumlu bulunmuştur.
Doku Analizi
İnce kesit analizlerinde şok metamorfizması izleri ve kondrül yapıları gözlemlenmiştir.
NASA İşbirliği
NASA Goddard Space Flight Center laboratuvarlarında yapılan kromatografi analizlerinde organik amino asit izlerine rastlanmıştır.
L6 CHONDRITE TEKNİK ANALİZ RAPORU
Raman Spektroskopisi
822 ve 851 cm⁻¹ karakteristik pikleri ile Olivin (Forsterit) yapısı doğrulanmıştır. Şok metamorfizması izleri spektral kaymalarda gözlemlenmiştir.
Mineraloji
%45 Olivin ve %35 Piroksen ana bileşenleri oluşturur. Geri kalan kısım Plajiyoklaz, Troilit ve Fe-Ni metal fazlarından meydana gelir.
NASA Organik Analiz
NASA Goddard laboratuvarlarında yapılan analizlerde, yeryüzü toprağında bulunmayan dünya dışı amino asit izlerine rastlanmıştır.
Kaynak: Burak Öztürk, İstanbul Üniversitesi