Bilim Portalı / Makale

Farklılaşmamış Göktaşları: Kozmik Tozdan Kayaya

Güneş Sistemi'nin oluşumundan bu yana hiç erimemiş, ilkel yapısını koruyan göktaşlarıdır. Bilimsel adıyla "Kondritler", Güneş'in bileşimine yakın kimyasal yapılara sahip olup; silikat, sülfit ve sıklıkla metalin aglomeralarıdır (yığınlarıdır). Yaklaşık 4.56 milyar yıl önce oluşmuşlardır.

1. Güneş Bulutsusu (Solar Nebula)

4.56 Milyar Yıl Önce. Gaz ve toz bulutunun yerçekimsel çöküşü.

2. Akresyon (Yığışım)

Kondrüllerin, metal ve matris ile birleşerek küçük kayaçları oluşturması.

3. Ana Cisim (Parent Body)

Bu kayaçların birleşerek farklılaşmamış asteroitleri meydana getirmesi.

1. Kondrüller: Evrenin İlk Tohumları

Kondritleri diğer tüm meteoritlerden ayıran en temel özellik, içlerinde barındırdıkları "Kondrül" adı verilen milimetrik küreciklerdir. Bunlar, Güneş bulutsusunda ani ısınma ve soğuma (flash heating) sonucu oluşmuş silikat damlacıklarıdır.

Oluşum: ~1500-1800°C Ani şok dalgaları ile eriyip hızla soğuyan silikat damlacıkları.

Droplet (Damla) Kondrül

Söndürülmüş silikat bakımından zengindir. Metal ya da sülfidin küçük damlacıklarını içerebilir.

Oluşum: ~1400°C Metal ve sülfit fazlarının ayrışmasıyla oluşan yapılar.

Metalik Kondrül

Silikat ile metal ya da sülfid ile silikat damla kondrüllerinin bir türevidir.

Oluşum: Çarpışma Daha önce var olan katı nesnelerin parçalanmasıyla oluşur.

Klast (Parça) Kondrül

Daha önceden var olmuş büyük nesnelerin aşınmış kalıntılarıdır. Kaba iç yapılara sahiptirler.

Oluşum: Birleşme Henüz erimiş haldeyken çarpışan iki kondrülün kaynaşması.

Bileşik Kondrül

İki ya da daha fazla kondrülün çarpışarak veya birleşerek oluşturduğu nesnelerdir.

Polarize Işık Altında Kondrüller

Barred Olivine
Barred Olivine
Radial Pyroxene
Radial Pyroxene
Porphyritic Olivine
Porphyritic Olivine
Granular Olivine
Granular Olivine

Kaydırmak için sürükleyin

2. Mineralojik Bileşim

Göktaşları içerisinde 280'den fazla mineral tanımlanmıştır ancak temel yapı taşları 8 elementten (O, Si, Na, Ca, K, Al, Mg, Fe) oluşur. Kondritlerdeki temel mineraller şunlardır:

  • Olivin (Mg, Fe)₂SiO₄ Yersel bazalt kayalarında da bolca bulunan, sarımtırak-zeytin yeşili bir silikat mineralidir.
  • Piroksen Olivine benzer ancak kalsiyum içerir. Ordinary kondritler genellikle düşük kalsiyumlu ortopiroksen (Enstatit) içerir.
  • Troilit (FeS) Demir sülfür mineralidir. Gümüş rengi demir-nikel alaşımının aksine bronz benzeri bir renge sahiptir.
  • Demir-Nikel Alaşımı Kondritlerin manyetik olmasını sağlayan ana unsurdur. Kamasit ve Taenit fazlarında bulunur.

3. Sınıflandırma

Kondritler kimyasal bileşimlerine göre ana gruplara ayrılırlar.

3.1. Ordinary (Sıradan) Kondritler

Dünya'ya düşen taş meteoritlerin %85'ini oluştururlar. İçerdikleri demir ve metal oranına göre 3 alt sınıfa ayrılırlar: (Detaylar için tablo satırlarına tıklayın)

Grup Anlamı Örnek Toplam Demir Serbest Metal Manyetizma
H High Iron (Yüksek)
H Type
 %25 - %30 %15 - %19 Çok Güçlü
L Low Iron (Düşük)
L Type
 %20 - %25 %1 - %10 Orta
LL Low Iron/Metal
LL Type
 %19 - %22 %0.3 - %3 Zayıf

Demir ve Metal Oranları (Radar)

3.2. Diğer Gruplar

Karbonlu (C) Kondritler

En ilkel ve uçucu elementlerce zengin gruptur. Su ve organik bileşikler içerebilirler.

CI En ilkel, su zengini, kondrülsüz. CM Murchison tipi, amino asit içerir. CV Büyük kondrüller, CAI zengini (Allende). CO Küçük kondrüller, sıkı paketlenmiş. CK Oksitlenmiş, matris zengini. CR Metal zengini, ilkel yapı. CB %50+ Metal, çarpışma kökenli. CH Yüksek metal, kriptokristalin.

Enstatit (E) Kondritler

Oksijensiz ortamda oluşmuşlardır. Demir sülfür formundadır. (EH, EL)

Rumuruti (R) Kondritler

Yüksek oranda oksitlenmiş, az metal içeren nadir bir gruptur.