Shergottitler: Mars'ın Genç Volkanları
Shergottitler (Shergottites), Mars meteoritleri arasında en yaygın bulunan gruptur. Adını 1865 yılında Hindistan'ın Sherghati bölgesine düşen meteoritten alırlar. Bu taşlar, Mars'ın jeolojik olarak yakın geçmişinde (yaklaşık 175 ila 600 milyon yıl önce) gerçekleşen volkanik aktivitelerin ürünüdür.
Mineraloji ve Yapı
Shergottitler, temel olarak bazaltik veya peridotitik (olivin zengini) magmatik kayaçlardır. Ana mineralleri klinopiroksen (pigeonit ve ojit) ve plajiyoklazdır (maskelynit). Maskelynit, şiddetli bir çarpışma şokuyla camlaşmış plajiyoklaz feldspattır ve shergottitlerin en belirgin özelliklerinden biridir. Bu şok etkisi, taşın Mars yüzeyinden kopup uzaya fırlatılmasına neden olan devasa asteroit çarpışmasının kanıtıdır.
Shergottitler mineralojik olarak üç ana alt gruba ayrılır:
- Bazaltik Shergottitler: Piroksen ve plajiyoklaz ağırlıklı, ince taneli lav akıntılarıdır.
- Olivin-Firik Shergottitler: İri olivin kristalleri içeren, daha derinlerde soğumuş magmalardır.
- Lherzolitik Shergottitler: Olivin ve piroksenin hakim olduğu, plajiyoklazın az bulunduğu kümülat kayaçlardır.
Mars Atmosferinin İmzası
Shergottitlerin Mars kökenli olduğunun en güçlü kanıtı, içlerinde hapsolmuş gaz kabarcıklarıdır. EETA 79001 gibi bazı shergottitlerde yapılan analizler, bu gazların izotopik bileşiminin (özellikle Argon, Kripton, Ksenon ve Azot), 1976'da Viking uzay araçlarının Mars atmosferinde ölçtüğü değerlerle birebir eşleştiğini göstermiştir. Bu buluş, SNC grubu meteoritlerin Mars'tan geldiğini kesinleştirmiştir.
Su ve Yaşam İhtimali
Shergottitler, oluştukları magmanın bir miktar su içerdiğine dair kanıtlar sunar. Bazı örneklerde (örneğin Tissint), suyun etkisiyle oluşmuş alterasyon ürünleri ve tuzlar bulunmuştur. Bu durum, Mars'ın yakın jeolojik geçmişinde bile yeraltında sıvı suyun veya hidrotermal sistemlerin var olabileceğini düşündürmektedir. Ancak, bu taşlarda bulunan organik karbonun biyolojik mi yoksa volkanik kökenli mi olduğu hala tartışma konusudur.